Gmina
Drukuj

Historia Czerniewic i Gminy

Z kart historii…

Najstarsze ślady osadnictwa w rejonie Czerniewic pochodzą sprzed około 10 tys. lat przed naszą erą. W IV w. p.n.e., w okresie młodszej epoki kamienia, na terenie obecnych wsi Zubki Duże i Wielka Wola osiedliły się grupy ludności, zaliczane do tzw. kultury pucharów lejkowatych. Nazwa kultury pochodzi od charakterystycznego kształtu formy naczynia z brzuścem baniastym i szeroko rozchylonym kołnierzem, które ci ludzie wyrabiali. Zajmowali się głównie hodowlą, łowiectwem i rybołówstwem, ale także uprawiali zboże, znali radło i zaprzęgali do jego ciągnięcia bydło. Ludność tej kultury zajmowała się również eksploatowaniem krzemienia. Mimo tak wczesnego zasiedlenia tych terenów pierwsza wzmianka o Czerniewicach pochodzi z 1396 r. Były wtedy własnością Andrzeja Rzeszotki herbu Łabędź, młodszego syna Miecława z Konecka, który rozpoczął karierę urzędniczą od pełnienia urzędu marszałka dworu księcia rawskiego Siemowita IV. Po ślubie Siemowita z Aleksandrą Olgierdówną, siostrą króla Władysława II Jagiełły, Rzeszotko został ochmistrzem jej dworu. Następnie po 1390 r. piastował urząd podkomorzego sochaczewskiego. U schyłku życia, w 1413 r., wraz z synami: Mikołajem i Miecławem dokonał erekcji parafii św. Małgorzaty w Czerniewicach. W XV wieku parafia Czerniewice płaciła 1 skojec, czyli 2 grosze świętopietrza i liczyła 144 mieszkańców oraz zajmowała powierzchnię 47,6 kilometra kwadratowego. W skład parafii wchodziły wówczas: Czerniewice, Mała Wola Czerniewska, Wielka Wola Czerniewska i Studzianki.

Na początku XVI wieku właścicielką Czerniewic była Katarzyna Kuczka, natomiast w II połowie XVI wieku były własnością rodziny Rudzkich herbu Wąż, której przedstawiciele mają te dobra jeszcze w I połowie XVII wieku: w 1609 r. Stefan Rudzki, w 1627 r. Fabian Rudzki.

Położenie Czerniewic przy trakcie z Małopolski na Mazowsze spowodowało, że wieś była świadkiem wielokrotnych przemarszów wojsk i potyczek z nieprzyjacielskimi oddziałami. Najsłynniejsza bitwa rozegrała się w okresie potopu szwedzkiego (1655-1660). Miała ona miejsce 24 sierpnia 1656 r. pod Strzemeszną pomiędzy wojskami polskimi, dowodzonymi przez Stefana Czarnieckiego i wojskami szwedzkimi, powracającymi z Krakowa. Wojska szwedzkie zostały pokonane.

Od 1684 r. przez Czerniewice przejeżdżała dwa razy tygodniowo poczta konna z Warszawy do Wrocławia, a od 1777 r. podobna poczta kursowała z Warszawy do Krakowa.

W II połowie XVII wieku Czerniewice i Studzianki kupił Aleksander Feliks Lipski herbu Łada (1654-1702), w końcu wojewoda kaliski. Od tego czasu Czerniewice i Studzianki zawsze przekazywane (sprzedawane) były razem, aż do 1853 r. Aleksander Feliks był także właścicielem Lipia, które było gniazdem rodowym Lipskich. Wielu przedstawicieli tego rodu osiągnęło wysoką pozycję społeczną, m.in. Jan z Lipia Lipski (1589-1641), od 1639 r. arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski. Po tragicznej śmierci Aleksandra Feliksa Lipskiego spadkobiercami jego licznych dóbr zostali syn Józef Lipski i córka Eufrozyna Marianna Lipska, wówczas jeszcze nieletnia.

Józef Lipski, który był hulaką i trwonicielem, zaczął zastawiać i sprzedawać odziedziczone po ojcu dobra. W 1703 r. u swojego wuja Abrahama Jarzyny herbu Trzaska zastawił Czerniewice i Studzianki. Procesował się z macochą, która oskarżała go o roztrwonienie majątku nieletniej siostry. W 1704 r. Józef Lipski zmarł. Nie pozostawił potomstwa. Jego siostra, wspomniana Eufrozyna Marianna z Lipskich, żona Franciszka Hieronima Granowskiego herbu Leliwa, generała-majora wojsk koronnych, przeprowadziła wspólnie z mężem procesy sądowe i odzyskała część zastawionych i sprzedanych dóbr: m.in. Czerniewice i Studzianki, które przekazali swojej córce Zofii z Granowskich, żonie Tomasza Lipskiego herbu Grabie, chorążego buskiego. Następnie Czerniewice i Studzianki przeszły na własność Justyny z Lipskich (córki Tomasza i Zofii z Granowskich), primo voto żony Juliana Turskiego, stolnika sieradzkiego, następnie żony Michała Pikarskiego, stolnika rawskiego. W tym czasie w 1773 r. z polecenia Komisji Edukacji Narodowej założono w Czerniewicach szkołę parafialną, do której uczęszczało czterech uczniów, a nauczycielem był miejscowy organista. Pod koniec XVIII wieku Czerniewice i Studzianki są własnością Antoniego Turskiego, syna Juliana i Justyny z Lipskich. Według dokumentów hipotecznych w skład dóbr Czerniewice, oprócz Czerniewic i Studzianek, wchodziły jeszcze Zagóry i Czerwonka. W 1796 r. Turski sprzedaje dobra Czerniewice swojemu wujowi Stanisławowi Lipskiemu herbu Grabie za sumę szacunkową 160 tys. złotych polskich, wyłączając z nich Czerwonkę, którą sprzedał ciotce Rozalii z Lipskich, wdowie po Wojciechu Janiszewskim, łowczym smoleńskim. Po trzecim rozbiorze Polski w 1795 r. teren obecnej gminy znalazł się w zaborze pruskim. To za rządów pruskich zaczęły powstawać pierwsze gminy. W momencie powstania Księstwa Warszawskiego nastąpiły kolejne zmiany. W 1807 r. na podstawie uchwały Rady Stanu Księstwa ustawą z 19 grudnia o nowych organizacjach gmin wiejskich i powiatów utworzono kolejne gminy. Po klęsce Napoleona i po kongresie wiedeńskim w 1815 r. wsie i gminy z rejonu dzisiejszej gminy Czerniewice weszły w skład zaboru rosyjskiego. Władze carskie wprowadziły nowe granice administracyjne gmin i powiatów. W 1816 r. postanowiono, by przy każdym większym dworze była gmina. W 1827 r. w Czerniewicach było 35 domów i 272 mieszkańców, parafia liczyła 1 650 dusz, natomiast teren ówczesnej gminy Czerniewice zamieszkiwało 4 140 mieszkańców. Po 1820 r. w Czerniewicach założono szkołę elementarną, do której w 1838 r. uczęszczało 19 uczniów, w 1850 r. – 27 uczniów i w 1880 r. – 45 uczniów. W 1832 r. nowym właścicielem dóbr Czerniewice został Andrzej Marszewski, który nabył je za sumę szacunkową 150 tys. złotych polskich. Już w następnym roku Marszewski sprzedał nabyte dobra Kacprowi Kuczyńskiemu. W 1835 r. właścicielem dóbr Czerniewice został Jan Wojciech Lechowski herbu Pilawa, kupiec z Warszawy, który nabył je w drodze przymusowego uwłaszczenia na publicznej licytacji, odbytej przeciwko poprzedniemu właścicielowi, za sumę szacunkową 150 tys. złotych polskich. Lechowski w 1841 r. założył przy kościele dom szpitalny, czyli schronienie dla starców i kalek oraz uposażył go legatem 10 tys. złotych polskich. W 1853 r. Jan Wojciech Lechowski podzielił dobra Czerniewice i sprzedał je swoim synom: Władysławowi i Józefowi. Władysław Lechowski stał się właścicielem Studzianek, które nabył za sumę szacunkową 35 625 rubli srebrem. Natomiast Józef Lechowski został właścicielem Czerniewic i Zagór, za które zapłacił 26 700 rubli srebrem. W pierwszej połowie XIX wieku niektórzy okoliczni właściciele ziemscy sprowadzili osadników niemieckich, zakładając kolonie na nieużytkowanych terenach. W ten sposób powstały m.in. miejscowości: Annów, Dąbrówka, Stanisławów Studziński i Stanisławów Lipski oraz Teodozjów. Jedną z pozostałości po osadnikach niemieckich są cztery cmentarze ewangelickie. W połowie XIX wieku majątek Chociw nabył Jan Nepomucen Jaśkowski, zdolny poeta, po którym pozostał mało znany tomik wierszy. W 1863 r. na terenie gminy Czerniewice prowadzono walki narodowowyzwoleńcze z wojskami carskimi. Upamiętnieniem tych wydarzeń jest mogiła powstańców styczniowych na cmentarzu w Czerniewicach, gdzie spoczywają także dwaj jego weterani: Józef Marczyński (1846-1934) i Kazimierz Józef Wolniewicz (1846-1920). Po upadku powstania zlikwidowano gminę Czerniewice, jednak w 1867 r. reaktywowano ją oraz utworzono sąd gminny III okręgu, w którym sądzono sprawy z terenów gmin: Budziszewice, Czerniewice, Lubochnia i Rzeczyca. W 1878 r. Józef Lechowski sprzedał dobra Czerniewice swojej córce Anny z Lechowskich i jej mężowi Władysławowi Bronikowskiemu za sumę szacunkową 41 250 rubli srebrem. W „Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego i innych Krajów Słowiańskich” z 1883 r. czytamy, że Czerniewice leżą między czterema malowniczymi stawami, są opasane od strony zachodniej pięknym sosnowym lasem o powierzchni 890 mórg. Dwór posiada 610 mórg, a wieś 27 osad i 336 mórg gruntu. Ludność stanowi 210 mężczyzn i 311 kobiet. W 1891 r. zadłużone przez Bronikowskich dobra Czerniewice nabyła Helena z Trzcińskich, wdowa po Józefie Lechowskim, za sumę szacunkową 1 801 rubli srebrem. Po śmierci Heleny Lechowskiej, w 1896 r., właścicielką dóbr Czerniewice znów została Anna z Lechowskich Bronikowska – jako spadkobierczyni matki. Nowa właścicielka, nie mogąc poradzić sobie z prowadzeniem majątku, sprzedała go w 1897 r. Adolfowi Buchowieckiemu.

Adolf Buchowiecki (1867-1932)
Adolf Buchowiecki (1867-1932)

W 1904 r. z inicjatywy Buchowieckiego powstało w Czerniewicach Towarzystwo Rolnicze, którego celem było propagowanie nowych maszyn i technik uprawy roli. W czasie pierwszej wojny światowej Czerniewice zostały zajęte przez Niemców, którzy stacjonowali m.in. w kościele, który zmienili na stajnię, co spowodowało poważną dewastację świątyni. Z okresu pierwszej wojny światowej pochodzą mogiły poległych żołnierzy: na cmentarzu ewangelickim w Dąbrówce oraz na cmentarzach katolickich w Czerniewicach i w Krzemienicy.

Dwór w Czerniewicach od strony północnej i wschodniej, lata 30. XX wieku
Dwór w Czerniewicach od strony północnej i wschodniej, lata 30. XX wieku

Po odzyskaniu niepodległości władze polskie ustawą z 27 listopada 1918 r. zatwierdziły granice gminy z siedzibą w Czerniewicach. Pierwszym wójtem został wówczas Andrzej Fangrat. W 1929 r. w skład gminy wchodziły 23 wsie, 8 kolonii, 5 osad młynarskich i 7 majątków ziemskich: Chociw i Wólka Lipska – własność Feliksa Jaśkowskiego, Czerniewice (majątek) – własność Adolfa Buchowieckiego, Czerniewice (folwark) Antoniego Goździka, Lipie Seweryna Luboradzkiego, Studzianki Kazimierza Auleytnera i Wielka Wola, należąca do Tytusa Wilskiego. Ziemi ornej w gminie było 5 950 ha, łąk – 140 ha, pastwisk – 380 ha, torfowisk i bagien – 240 ha, piasków lotnych – 75 ha. W 1920 r. zawiązano w Czerniewicach Ochotniczą Straż Pożarną. W 1933 r. nowym właścicielem dóbr Czerniewice został Adolf Marian Buchowiecki, syn poprzedniego właściciela. W okresie II Rzeczypospolitej gmina należała do powiatu rawskiego i do województwa warszawskiego.

Adolf Marian Buchowiecki, ostatni dziedzic dóbr Czerniewice
Adolf Marian Buchowiecki, ostatni dziedzic dóbr Czerniewice

W 1938 r. w wyniku nowego podziału terytorialnego powiat rawski przeszedł do województwa łódzkiego. W okresie drugiej wojny światowej gmina znalazła się w Generalnym Gubernatorstwie, dystrykcie radomskim i nowo utworzonym powiecie tomaszowskim, a wójtem od 1941 r. był potomek kolonistów niemieckich – Paweł Schumann z Teodozjowa.

Paweł Schumann, wójt gminy Czerniewice w okresie okupacji
Paweł Schumann, wójt gminy Czerniewice w okresie okupacji

W czasie drugiej wojny światowej wielu mieszkańców gminy Czerniewice straciło życie w obozach zagłady, a także w masowych rozstrzeleniach osób podejrzewanych o konspirację. Niechlubnie zapisała się w tej historii Wanda Schumann, żona wójta, która w 1945 r. została stracona za działalność na szkodę Państwa Polskiego. W 1942 r. w obozie Buchenwald zginął Adolf Marian Buchowiecki, ostatni właściciel majątku Czerniewice. Na mocy wydanego przez PKWN dekretu z 6 września 1944 r. o reformie rolnej majątek Czerniewice i inne majątki w gminie Czerniewice zostały rozparcelowane. Po drugiej wojnie światowej powrócono do starych granic gmin i powiatów. W styczniu 1945 r. nowym wójtem został Jan Cała. W wyniku kolejnej reorganizacji na podstawie rozporządzenia z 24 lutego 1954 r. władze utworzyły kolejne jednostki urzędowe. Od 1955 r. na terenie obecnej gminy Czerniewice zaczęły funkcjonować Gromadzkie Rady Narodowe: Czerniewice, Krzemienica, Podkonice Duże, Teodozjów i Wielka Wola. W 1958 r. zlikwidowano GRN Teodozjów, natomiast w 1959 r. Podkonice Duże i Wielką Wolę. Od 1960 r. nadal działające GRN: Czerniewice i Krzemienica przejęły obowiązki i w większości teren działania zlikwidowanych GRN. Funkcjonowały one do końca 1972 r. Na mocy ustawy o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych 1 stycznia 1973 r. powołano Gminę Czerniewice. Na czele gminy stanął naczelnik. Byli nimi kolejno: Henryk Jankowski, Henryk Młynarczyk i Wiesław Smejda. W 1975 r. decyzją władz utworzono nowe województwa, likwidując powiaty. Gmina Czerniewice weszła w skład województwa piotrkowskiego. W latach 1978-1982 wybudowano obecną siedzibę Urzędu Gminy (część zachodnia), natomiast w latach 1984-1987 budynek rozbudowano (część wschodnia), po wcześniejszej rozbiórce dawnego budynku Urzędu Gminy z 1902 r.

Obecny budynek Urzędu Gminy
Obecny budynek Urzędu Gminy

W 1990 r. uchwalono ustawę o samorządzie terytorialnym. Na czele gminy znów stanął wójt. Od tego czasu funkcję wójta pełnili: Wiesław Pająk, Edward Pietrzyk, od 2014 r. sprawuje ją Andrzej Bednarek. 1 stycznia 1999 r. nastąpiła kolejna reforma administracyjna, zlikwidowano województwo piotrkowskie i powołano powiaty. Gmina Czerniewice znalazła się w powiecie tomaszowskim w województwie łódzkim.

Dzień dzisiejszy…

Obecnie gmina Czerniewice zajmuje obszar 12 773 ha, z czego 3 735 ha pokrytych jest lasem. Obszar gminy charakteryzuje się łagodnie pofałdowanym terenem. Przez gminę przepływa rzeka Krzemionka, będąca dopływem Rawki. W okolicach Wielkiej Woli ma źródło mniejsza rzeczka Luboczanka, która – płynąc przez południową część gminy – uchodzi do Pilicy, do której wpada także inny strumień, płynący przez obszar gminy – Gać. Gmina Czerniewice jest gminą typowo rolniczą, jednak na jej obszarze działa wiele podmiotów gospodarczych. Liczba ludności 31.12.2015 r. wynosiła 5 210 mieszkańców. W skład gminy wchodzi 35 miejscowości: Annopol Duży, Annopol Mały, Annów, Chociw, Chociwek, Czerniewice, Dąbrówka, Dzielnica, Gaj, Helenów, Józefów, Krzemienica, Lechów, Lipie, Mała Wola, Nowa Strzemeszna, Nowe Studzianki, Paulinów, Podkonice Duże, Podkonice Małe, Podkonice Miejskie, Podkońska Wola, Stanisławów Lipski, Stanisławów Studziński, Strzemeszna, Strzemeszna Pierwsza, Studzianki, Teodozjów, Turobów, Wale, Wielka Wola, Wólka Jagielczyńska, Zagóry, Zubki Duże i Zubki Małe.

Kalendarz wydarzeń
07.05.
2017
g.12:00

Gminny Dzień Strażaka

28.05.
2017
g.12:00

Powiatowy Konkurs Kulinarny Potraw Regionalnych

Park w Czerniewicach
25.06.
2017
g.12:00

Rodzinny rajd rowerowy

20.08.
2017
g.11:00

Dożynki Gminne

Park w Czerniewicach
17.09.
2017
g.12:00

Święto Karpia

Dział Obywatel.gov.pl
Dział Biznes.gov.pl
Dział rpo.lodzkie.pl
Dział Bezpieczne gospodarstwo rolne
Dział Czystrze powietrze